Przejdź do treści
Zdjęcie główne artykułu
Seryjnie produkowane w latach 1970–1990 kioski modułowe, takie jak pionierski K67, zaprojektowany przez słoweńskiego architekta Sašę J. Mächtiga, oraz inne podobne systemy (polski Kami, macedoński KC190 czy radziecki 'Batyskaf'), stały na każdym rogu byłego bloku wschodniego i Jugosławii: od tętniących życiem rynków po socjalistyczne osiedla mieszkaniowe. To właśnie w takich budkach kupowaliśmy hot dogi i zapiekanki, świeże jaja i kurczaki z rożna, wieńce pogrzebowe i prasę; były stróżówkami na parkingach, kantorami wymiany walut – ich funkcje można wymieniać bez końca.
Kiosk: The Last Modernist Booths Across Central and Eastern Europe, Zupagrafika

Album zawiera niepublikowane dotąd fotografie ostatnich modernistycznych budek, znalezionych od Lublany po Warszawę i od Belgradu po Berlin, które przetrwały społeczno-polityczną transformację Europy Środkowo-Wschodniej pod koniec XX wieku. Niektóre z nich pozostają aktywne do dziś lub zmieniają swoją funkcję po renowacji; inne stoją porzucone, by powoli zniknąć z miejskich krajobrazów.
 

Zdjęcia ponad 150 kiosków, które są częścią tej wyjątkowej kolekcji, wykonane na przestrzeni ostatniej dekady przez założycieli Zupagrafika, Davida Navarro i Martynę Sobecką. Prolog i wstęp, napisane przez historyczkę architektury Annę Cymer i reportera Macieja Czarneckiego, dają bezcenny wgląd w historię tych mobilnych konstrukcji.

Popularna piekarnia w Belgradzie, Serbia, mieści się w dwumodułowym K67.
Siedmio-modułowy K67, oczekujący na renowację w Novo Mesto, Słowenia.

Zupagrafika (David Navarro i Martyna Sobecka) przez ostatnią dekadę fotografowali osiedla mieszkaniowe, przede wszystkim w krajach byłego bloku wschodniego, które są głównym tematem ich książek. Interesują ich również miejskie aspekty, takie jak kioski, które kolekcjonują, tworząc bogate archiwa.

Każdy kiosk w książce ma swój własny urok. Te po renowacji, jak kawiarnia "Kioski" w Berlinie, pokazują ponadczasowość i uniwersalność koncepcji Saszy J. Mächtiga. Zniszczone kioski również fascynują; wiele z nich pozostaje funkcjonalnych mimo upływu dziesięcioleci. Typografia, grafika, szyldy i inne elementy dodane przez właścicieli nadają każdej budce unikalny charakter.

Autorzy rozmawiali z wieloma właścicielami kiosków, których historie znajdują się w książce “Kiosk”. Właściciele są często dumni ze swoich kiosków, wspominając, kiedy i za ile je nabyli. Choć wiele kiosków działa sezonowo, ci którzy pracują w nich cały rok chętnie opowiadali, jak radzą sobie z ekstremalnymi temperaturami latem i zimą.

Dwumodułowy „Batyskaf ” UFO w Białej Podlaskiej.
Rząd kiosków K67 drugiej generacji w Wałbrzychu.

Zupagrafika to Martyna Sobecka i David Navarro, niezależne wydawnictwo, autor i pracownia graficzna, założona w 2012 roku w Poznaniu. Od ponad dekady Martyna i David fotografują powojenną architekturę modernistyczną i brutalistyczną. Pod nazwą Zupagrafika tworzą, ilustrują oraz wydają cieszące się międzynarodowym uznaniem książki i inne interaktywne publikacje z papieru, przedstawiające najciekawsze przykłady tych stylów architektonicznych w byłym Bloku Wschodnim i poza nim.

Zupagrafika jest autorem i wydawcą m.in. takich tytułów jak: Brutal East (2017), Brutal Britain (2018), Eastern Blocks (2019), Panelki (2019), Concrete Siberia (2020), Brutal Poland (2020), Monotowns (2021), Brutal East vol. II (2021), The Tenants (2022), Soviet Playgrounds (2022), Słup (2023), Brutalia (2023), Concrete Hong Kong (2023).

KIOSK: https://www.zupagrafika.com/sklep/kiosk 

Fotografie: Zupagrafika